@@@
CAO NGỌC THẮNG
Cần mẫn cày ải trên cánh đồng chữ,…
Ấy vậy, tôi và Cao Ngọc Thắng vẫn chưa
thân nhau. Việc ai nấy làm, tôi chuyển loanh quanh mấy đơn vị trong Đài, còn
Cao Ngọc Thắng cũng trôi dạt đâu đó trong làng báo ở thủ đô rồi đứng chân lâu
dài tại Đài Phát thành và truyền hình Hà Nội cho đến lúc nghỉ hưu. Tuy không
thân nhưng thi thoảng gặp nhau ở các cuộc họp báo hoặc các sự kiện văn học nghệ
thuật tại Hà Nội. Hỏi thăm nhanh đủ biết sơ về cuộc sống gia đình và công việc
làm báo, việc viết lách. Khi nhìn thấy bải của nhau trên báo này, tạp chí nọ
thì gắng đọc, đặng biết người quen của mình sáng tác ra sao.
Theo ngày tháng, làm báo song hành
văn chương, Cao Ngọc Thắng, thày giáo bỏ
nghề dạy học đeo đẳng nghề viết cần mẫn caỳ ải trên cánh đồng chữ nghĩa, để đến
nay là tác giả của ngót hai mươi đầu sách đã xuất bản. Không nề hà, hễ viết được
gì là viết, sách của ông ra đêu và khá đa dạng, từ bút ký chính luận, ký sự,
truyện ký đến truyện ngắn, thơ ca, kịch bản phim, tiểu luận và chân dung văn học.
Một số tác phẩm chính của ông: Tháng ngày cách biệt (truyện ký,
Nxb Phụ nữ, 1996); Đường tới mùa xuân (truyện ký, Nxb Thanh niên,
2004); Ngược Lô Giang (bút ký, Nxb Lao đông, 2010); Một
ngày bên Bác Văn (ký sự, Nxb Dân trí, 2014); Đò quen
(truyện ngắn, Nxb Văn học, 2014); Lý lẽ của trái tim (tiểu luận
& chân dung văn học, Nxb Văn học, 2020); Khoảnh khắc của cái đẹp
(tiểu luận & chân dung văn học, Nxb Hội Nhà văn, 2022); Miền ký ức
(tiểu luận & chân dung văn học, Nxb Hội Nhà văn, 2023); Bẻ gió
(thơ, Nxb Thanh niên, 2009); Giao mùa (thơ, Nxb Hội Nhà văn,
2010); Thức hạ (thơ, Nxb Hội Nhà văn, 2011); Trở nồm
(thơ, Nxb Văn học, 2012); Mùa không nhà (thơ, Nxb Văn học, 2013);
Bên sông mẹ (thơ, Nxb Văn học, 2015); Khúc chuyển mùa
(thơ, Nxb Hội Nhà văn, 2025); Nhịp mùa (thơ chọn, Nxb Hội Nhà
văn, 2025).
Có thể thấy, trong mười mấy năm trở lại
đây, kể từ khi xuất bản tập thơ đầu tiên, cảm hứng thi ca của Cao Ngọc Thắng tuôn
chảy nên ông cho xuất bản thơ liên tục, chiếm non nửa số đầu sách của mình. Ấy
vậy, hầu như Cao Ngọc Thắng chưa để lại dấu ấn đáng kể về thơ. Thế nên, thơ với
ông chỉ là sự thỏa mãn nỗi niềm riêng, nữa là để chứng tỏ sự hiện diện, hay giao
lưu với bạn thơ. Cảm giác, ở ông có sự ngập ngừng trong việc lựa chọn hình thức và cách biểu đạt ngôn ngữ
thơ. Trước trào lưu ào ạt thơ mênh danh “hậu hiện đại”, không vần điệu, thiên về
ẩn dụ chi đó, Cao Ngọc Thắng đừng chẳng đặng, cũng giao động, có ý tìm tòi,
nhưng rồi lại “nhát” nên cứ “nước chảy đôi dòng”, chẳng cũ cũng không mới. Thực
ra, thơ không màng cũ mới, chỉ có hay, hay không thôi. Thơ Cao Ngọc Thắng không
có bài hay để mỗi khi nhắc tên ông là người ta nhớ đến thơ (kiểu như Nguyễn Duy
với “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa”, Phạm
Công Trứ với “Lời thề cỏ may”, Đồng Đức Bốn với “Chăn trâu đốt lửa””…),
song điểm thơ ông cũng nhặt ra một số câu thơ đầy ẩn ý và rất gợi. Ví như: “Vằng
vặc trưng một mình/ Đêm thu vắng người tình/ Ngắm trăng tẻ buồn quá/ Bẻ gió tự
quất mình” (Giận); “Thời gian đếm kẽ tay/ Ngẩng trông ngàn tinh tú/ Bóng
thời gian sõng soài” (Thời gian); “Trăng thu sao nỡ ngủ yên/ Đầy vườn lá
rụng lật nghiêng trăng vàng” (Không đề); “Trời tạnh gió lau quang đôi bờ
đầm đìa nươc/ Tóc rối tung nhuộm ánh trời huyền” (Bên sông); “Hoa rừng bật
khóc/ Xôi xả mưa ngàn/ Măt rừng mờ đục/ Sương trắng lòng thung” (Hồn rừng);
“Sấm chiều mưa tạnh cánh chuồn/ Mênh mang nước/ Mênh mang hồn/ Đồng chiêm”
(Mưa đồng chiêm);“Cầu vồng em khoe sắc/ Tít tắp chân trời xa/ Phía ấy mưa vừa
tạnh/ Nơi anh mây vỡ òa” (Vô đề); “Bát cháo hành Thị Nở/ Chuối hạ sốt bờ
ao/ Chai xó lều bật đứng/ Lò gạch bỗng nôn nao” (Chuyện xưa); “Kem cốm
thuở nào xanh mây/ Hoa lộc vừng chăng dây thắp lửa/ Rưng rung nỗi nhớ/ Tiếng
leng keng tàu điện đáy hồ’ (Ký ức Hồ Gươm);; “Quạnh hiu mây nước sông Hồng/
Triền đê hờ hững một dòng tâm tư/ Cây cầu phao nổi lừ đừ/ Con thuyền say khướt
ngất ngư trên dòng” (Trên sông); “Dòng sông xưa lấp lóa/ Làng lên phố
lên phường/ Lở bồi bờ vẫn điệp/ Giành giật tình yêu thương” (Dòng sông
xưa);…
Có nhiều những câu thơ gợi mở như vậy
và nhờ thế mà thơ Cao Ngọc Thắng không thật ấn tượng song neo giữ, chưa đến nỗi
trôi dạt giữa biển thơ ca mênh mông xứ mình.
Ở mảng văn xuôi, Cao Ngọc Thắng không
có gì nổi trội. Những tác phẩm bút ký, ký sự, truyện ký chỉ chứng tỏ sức lao động
cày ải và sự cần mẫn của ông trên cánh đồng chữ mà thôi. Ở đó là sự kết hợp
văn-báo từ việc tận dụng triệt để vốn sống và nguồn tư liệu phong phú trong
công việc làm báo. Là người làm báo chuyên nghiệp, tôi hiểu tính chất công việc
và chia sẻ với ông điều này, ấy là sự tận dụng tối đa, quyết không bỏ phí chút tư
liệu quý nào mà mình có được. Vậy nên, với Cao Ngọc Thắng thế cũng là đáng quý.
Công việc làm báo chưa cho Cao Ngọc
Thắng nhiều ở mảng văn xuôi lại bù đắp cho ông một mảng khác, ấy là phê bình
văn học. Những ngày đầu làm báo, Cao Ngọc Thắng mon men sang lĩnh vực phê bình
văn học chỉ bằng những bài điểm sách, bình thơ đơn giản. Lúc chững chạc nghề
báo nghiệp văn, ông mới trình làng những tiểu luận và chân dung văn học. Thời
gian dài làm biên tập ở Ban Văn nghệ Đài Phát thanh và truyền hình Hà Nội, ông
có điều kiện tiếp xúc nhiều với các nhà văn hóa, các văn nghệ sĩ. Đặc biệt, ông
tham gia vào nhóm chuyên làm phim chân dung văn nghệ sĩ do nhà văn Vũ Đình Minh
phụ tránh (gồm có nhà văn Nguyễn Trọng Văn, nhà thơ Cao Ngọc Thắng, biên tập
viên Trần Thùy Dương…). Chuyên mục này phát sóng hằng tuần, rất hấp dẫn, được
khán giả yêu thích và dân văn nghệ khen ngợi. Đây là nguồn lực, nguồn tư liệu
phong phú để Cao Ngọc Thắng thu nạp chuyển tải sang lĩnh vực phê bình văn học của
riêng mình, với loạt tiểu luận và chân dung văn học. Ở đây, ông đã để lại dấu ấn
cá nhân, đó là kiến văn rộng, cảm thu tinh nhạy, câu chữ chắt lọc, kiến giải cẩn
trọng và biết phát hiện ra cái riêng của nhân vật được khắc họa. Với thể loại
chân dung được như vậy không dễ chút nào. Ông có một số bài viết hay về các
nhân vật văn hóa, văn nghệ hàng đầu của Việt Nam như Nguyễn Văn Huyên, Phan Ngọc,
Huy Cận, Nguyễn Xuân Sanh và những cây bút tài hoa lớp sau như Trần Nhuận Minh,
Trần Hòa Bình, Trần Quốc Huấn… Sự ghi nhận cho thành quả lao động ở màng phê
bình văn học của Cao Ngọc Thắng là Giải thưởng văn học nghệ thuật Thủ đô năm
2024 cho tập tiểu luận và chân dung văn học Miền ký ức.
Nhà thơ Cao Ngọc Thắng, giờ thì tôi
xin gọi ông với danh xưng này mặc dù có rất nhiều “nhà” trong con người
ông. Người con quê Hà Nội đa tài này, tuổi Quý Tỵ (sinh 1953), là hội viên của
3 hội (Hội Nhà văn Hà Nội, Hội Điện ảnh Hà Nội, Hội Nhà văn Việt Nam).
Có một sự thú vị là, cái gen văn chương trong ông được truyền cho thế hệ
sau. Con trai ông là dịch giả văn chương khá nổi tiếng Cao Việt Dũng và cháu nội
ông, cây bút mới triển vọng Cao Việt Quỳnh, người vừa được Hội Nhà văn Việt Nam
trao giải thưởng năm 2025 cho tác giả trẻ.
Giờ thì tôi và Cao Ngọc Thắng hay gặp
nhau, tháng đôi ba lần. Từ năm 2020, tôi về làm biên tập cho trang Web của Hội
Nhà văn Việt nám (vanvn.vn) rồi biên tập
ở tạp chí Nhà văn & cuộc sống thì Cao Ngọc Thắng hay qua lại, khi gửi
bài cộng tác lúc mạn đàm văn chương. Vẫn con người của mấy chục năm trước khi mới
gặp nhau nhưng giờ là chất đằm của những ông lão tuổi trên dưới “thất thập” và
mỗi người đều mang sau lưng gia tài văn chương kha khá. Tiếng là đằm hơn nhưng
khi đụng vào một số vấn đề văn chương mà chưa đồng quan điểm thì vẫn tranh luận
nảy lửa.
Vậy là đáng mừng. Còn thích tranh luận là còn nhiệt huyết. Với người cầm
bút, một khi còn nhiệt huyết là còn ham viết!...
Nhận xét
Đăng nhận xét