@@@
NGUYỄN KHẮC TRƯỜNG
Người đi Ma ở lại,...
Khi nảy ý định viết một cuốn sách, kiểu như chân
dung văn học, song không phải là chân dung đúng nghĩa, chỉ là phác thảo về một
văn nhân, thi nhân nào đó, hay nói theo dân họa, là phảy mấy nét, thấy bóng
dàng thôi, tôi lại nghĩ đến nhà văn Nguyễn Khắc Trường. Thế là trong bản danh
sách mà tôi nêu ra, cùng các nhà văn nổi tiếng như Kim Lân, Đỗ Chu, Vũ Thư
Hiên, Trần Đình Hiến... tôi điền tên ông, Nguyễn Khắc Trường.
Có lẽ, trước hết, bởi ấn tượng về ông
mà tôi thấy trong buổi cùng nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó chủ tịch Hội Nhà văn
Việt Nam cùng mấy cán bộ hội đên tận nhà riêng để trao cho nhà văn huy hiệu 45
năm tuổi Đảng. Một Nguyễn Khắc Trường ốm yếu nhiều năm, khó khăn nhích từng
chút từ giường nằm đến bên bàn viết ngày cạnh đó. Vậy là ông buông bút rồi. Bất
lực với công việc mà mình theo đuổi cả đời, sống vì nó, vui buồn vị nó,...
Với nhà văn Nguyễn Khắc Trường, tôi biết trước tiên
là bút danh Thao Trường cùng các sáng tác của ông chủ yếu trên tạp chí Văn nghệ
Quân đội và báo Văn Nghệ. Mặc dù vậy, không có gì nổi trội, ông vẫn lẫn vào dàn
nhà văn cầm bút và trưởng thành trong cuộc chiến tranh chống Mỹ của dân tộc.
Thú thật, tôi chẳng nhớ gì về các tác phẩm của Nguyễn Khắc Trường trước đó, cho
đến khi tiểu thuyết “Mảnh đất lắm người nhiều ma” xuất hiện. Công bằng mà nói,
tiểu thuyết này của Nguyễn Khắc Trường nổi lên như một hiện tượng của văn xuôi
Việt Nam hiện đại, trước tiên là tự thân tác phẩm. Hội tụ đủ các yếu tố cấu
thành nên tác phẩm, từ không gian chuyện, nội dung câu chuyện trong bối cảnh
hiện thực xã hội nông thôn xứ ta, ngôn ngữ, giọng điệu kể chuyện, chi tiết,
điển hình nhân vật và thông điệp nhà văn gửi gắm,... hợp thành làm nên thành
công cho tác phẩm.
May mắn sao, cùng với tác phẩm “Nỗi buồn chiến
tranh” của Bảo Ninh và “Bến không chồng” của Dương Hướng, “Mảnh đất lắm người
nhiều ma” của Nuyễn Khắc Trường được Hội Nhà văn Việt Nam trao thưởng, tạo
thành chiếc kiềng ba chân vững chắc, đánh dấu sự đổi mới của Văn học Việt Nam
hiện đại. Vậy là, đã vững lại càng thêm vững.
Thêm nữa, ấy là sức lan tỏa của tác phẩm này tăng
lên bội phần nhờ việc được chuyển thể thành phim truyền hình nhiều tập, phim
“Đất và người”, do Nguyễn Hữu Phần và Phạm Thanh Phong đạo diễn, khiến đông đảo
người xem chưa từng đọc tác phẩm in, được tiếp cận qua hình thức tác phẩm điện
ảnh với thế mạnh riêng có.
Vậy nên, “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn
Khắc Trường trở thành hiện tượng nổi trội là đương nhiên.
Trở lại chuyện về Nguyễn Khắc Trường, con người nhà
văn. Lần đầu tôi gặp ông là ở số 4 Lý Nam Đế, trụ sở của tạp chí Văn nghệ Quân
đội, quãng đầu những năm 90 thế kỷ 20. Khi ấy, nhà thơ Trần Đăng Khoa vừa tốt
nghiệp trường Gorky bên Nga, về nhận công tác ở đây. Tôi là phóng viên của Đài
Tiếng nói Việt Nam ở 58 Quán Sứ, nên hay tranh thủ tạt sang chỗ Khoa, tán gẫu
hoặc rủ nhau đi ăn trưa. Phía sau tòa nhà kiên trúc Pháp là dãy nhà cấp 4, Khoa
ở một phòng dãy ấy. Tôi nhớ, có phòng của nhà văn Khuất Quang Thụy, nhà văn
Nguyễn Khắc Trường, nhà thơ Vương Trọng và nhà thơ Nguyễn Đức Mậu thì phải. Các
nhà hay tạt sang phòng nhau chuyện phiếm. Nhờ thế mà tôi gặp nhà văn Nguyễn
Khắc Trường và các vị khác. Trần Đăng Khoa giới thiệu tôi với các vị, đại khái đây là bạn học, làm thơ
cùng thời với Khoa, giờ có viết truyện ngắn, đang làm việc ở Đài... Còn các vị
cũng cười đãi bôi kiểu xoa đầu thằng bé “à thế à”. Tôi khép lép, vâng dạ, chủ
yếu nghe các vị đàm thoại với nhau, tự coi mình là kẻ tập tọng văn chương, nghe
ké học lỏm, thế cũng là vui rồi.
Ấn tượng ban đầu của tôi về nhà văn Nguyễn Khắc
Trường là vẻ xuề xòa dễ chịu, chẳng có gì là tinh vi tinh tướng cả, mặc dù khi
ấy ông nổi lên lừng lững như trái núi với tiểu thuyết vừa xuất bản “Mảnh đất
lắm người nhiều ma”.thu hát bạn đọc cả nước và khiến giới cầm bút xứ ta thèm
muốn có được cuốn sách như vậy.
Sau đó, nghe tin nhà văn Nguyễn Khắc Trường rời
khỏi Nhà số 4 Lý Nam Đế chuyển sang làm việc ở Báo Văn nghệ, rồi nữa là Nhà
xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam. Cả quãng thời gian này, tôi không gặp ông và hầu
như cũng không đọc được tác phẩm mới nào của ông. Cứ như ông không còn tồn tại
ngoài cái tên và tác phẩm đã mang lại vinh quang nghề viết cho ông. Lâu lâu,
lại nghe tin ông đã nghỉ hưu, rồi ốm đau bệnh tật gì đó, ngồi một chỗ. Biết
vậy, tôi vẫn nghĩ, một ngày nào đó sẽ được đọc tác phẩm mới của ông,...
Tôi về làm trang Web của Hội Nhà văn Việt Nam, rồi
chuyển sang làm biên tập ở Tạp chí Nhà văn & cuộc sống do nhà thơ Trần Đăng
Khoa làm Tông biên tập. Những lúc hầu chuyện các bậc đàn anh văn chương, mọi
người hay nhắc chuyện cũ, rằng nhà văn Ma Văn Kháng ốm thế này, nhà thơ Y
Phương bệnh thế nọ, nhà văn Đào Thắng tật thế kia, nhà văn Tô Đức Chiêu cũng
ngồi một chỗ... và trong các cuộc chuyện gẫu hay đàm luận văn chương, người ta
nhắc đến nhà văn Nguyễn Khắc Trường cùng các tác phẩm của ông.
Đầu năm 2024, trước tết Giáp Thìn, nhà thơ Trần
Đăng Khoa rủ tôi đi cùng ông đến nhà riêng của nhà văn Nguyễn Khắc Trường đặng
trao huy hiệu 45 năm tuổi Đảng cho ông. Vậy là tôi may mắn được chứng kiến cuộc
gặp gỡ đầy vinh dự và cảm động, cũng được xem là lần gặp gỡ cuối cùng của nhà
thơ Trần Đăng Khoa và nhà văn Nguyễn Khắc Trường. Hôm ấy, ông tỉnh táo và minh
mẫn, duy chỉ không đi lại được, con cái dìu chật vật mới di chuyển được ông từ
giường ra ghế ngồi để thực hiện nghi thức trao quyết định và gắn huy hiệu. Xong
việc chính, Trần Đăng Khoa chuyện đùa tếu táo cốt để gây bầu khong khí vui vẻ.
Tôi hỏi, bác có viết được nữa không, thf ông cười nhẹ, lắc đầu bảo không. Thế
còn đọc, trả lời chút chút thôi cho đỡ buồn. Vậy xem như là chấm hết rồi, tôi
thầm nghĩ. Khi Trần Đăng Khoa báo tin cho ông việc nhà văn Nguyễn Trí Huân đang
điều trị bệnh hiểm nghèo, Nguyễn Khắc Trường cứ thế à, thế à rồi ông nhệu nhạo,
lặp đi lặp lại một câu “Huân nó tốt lắm’, nước mắt nhòe khóe mắt ông...!
Thế rồi ông lặng lẽ ra đi vào một ngày thu đẹp nắng
hanh hao với chút lạnh se se vào đêm và sáng sớm. Không xuất bản thêm tác phẩm nào nữa sau tiểu
thuyết “Mảnh đất lắm người nhiều ma”. Dường như, nhà văn Nguyễn Khắc Trường xem
thế là đủ đối với ông, bởi từ khi cho ra mắt tiểu thuyết đến cho đến khi ông tạ
thế là hơn ba mười năm và trong quãng thời gian dài ấy, ông có ít nhất hai mươi
năm sung sức. Vậy vì sao nhỉ? Tôi tự hỏi vậy và lại tự tìm cách lý giải,...
Thật lòng, ngay sau hôm đến thăm nhà Nguyễn
Khắc Trường cùng nhà thơ Trần Đăng Khoa,
tôi có tìm hiểu.được biết, ông chỉ xuất bản vỏn vẻn 4 tập sách, bao gồm “Cửa
khẩu” (1972), “Thác rừng” (1976), “Miền đất mặt trời” (1982) và sau cùng là
“Mảnh đất lắm người nhiều ma” (1990). Tôi mang điều này thắc mắc với Trần Đăng
Khoa và được biết, sau đó Nguyễn Khắc Trường có khởi thảo một tiểu thuyết nữa
có tên là “Trang trại” nhưng bỏ dở chừng hoặc giả đã xong nhưng không xuất bản,
mà nguyên do một phần là từ lời bàn ra của Trần Đăng Khoa. Gần đây, trong một
bài viết mang tính vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Khắc Trường sau khi ông tạ thế, ở
đấy, Trần Đăng Khoa tiết lộ rằng, khi viết “Trang trại”, ông có đưa bản thảo
nhờ Trần Đăng Khoa đọc thẩm định. Lời khuyên của Trần Đăng Khoa là không nên
xuất bản cuốn này bởi nó đã “mất nhung tuyết Nguyễn Khắc Trường” và ông đã nghe
lời khuyên ấy, quyết định không cho ra mắt đứa con tinh thần này. Tôi nghĩ, đấy
chỉ là một cách nói khéo của Trần Đăng Khoa, bởi trong câu chuyện bên ngoài, Khoa
bảo, cuốn ấy Nguyễn Khắc Trường viết na ná cuốn trước, về mô-típ nhân vật, cách
kể chuyện, mà văn phong lại kém đi. Trần Đăng Khoa bảo, mình đã nói với Nguyễn
Khắc Trường rằng, cuốn sau không nhất thiết phải hay hơn cuốn trước và cũng có
thể kém hơn, chẳng sao, nhưng quan trọng nó phải khác hẳn. Chẳng rõ Nguyễn Khắc
Trường tiếp thu nhận xét của Trần Đăng Khoa ra sao song rõ ràng là ông không
xuất bản tiểu thuyết “Trang trai” nữa.
Tôi lại nghĩ, có lẽ Nguyễn Khắc Trường bị ám thị
bởi chính tiểu thuyết “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của mình. Ông xem như đó là
ngọn núi mà mình đã chinh phục được và không muốn ngọn núi sau mình chinh phục
lại thấp hơn ngon núi này.
Không xuất bản sách nữa, Nguyễn Khắc Trường chuyên
tâm việc biên tập, nâng đỡ các nhà văn trẻ, chăm chút nâng giấc cho các tác
phẩm của họ đăng đàn trên báo Văn nghệ, được xuất bản thành sách qua Nhà xuất
bản Hội Nhà văn. Việc làm đó của ông thật trân quý!
Giờ nhà văn Nguyễn Khắc Trường khuất bóng ở cái
tuổi 78, chưa đến cái ngưỡng đại thọ nhưng cũng đã là già. Xưa cụ Nguyễn Du bảo
“thác là thể phách hồn là tinh anh”, thế nên, tinh anh Nguyễn Khắc Trường vẫn
lừng lững đó nơi tác phẩm “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Ông,...!
Với Nguyễn Khắc Trường, đúng là Người đi, Ma thì ở
lại!?
Cuối thu 2024
Nhận xét
Đăng nhận xét