@@@
NGUYỄN
TÂN QUẢNG
Lục
bát làm thuyền
Đâu đó, lâu rồi, tôi tình cờ đọc trên mạng xã hội câu thơ của Nguyễn Tân Quảng “Dạ lan như gái nhớ chồng/ cứ thơm dóng diết phập phồng vào đêm”. Chưa hẳn là hay nhưng thuộc ngay và thỉnh thoảng lại nhớ đến. Rồi nữa, ngày một ngày hai, những câu lục bát Nguyễn Tân Quảng tung vu vơ lên mạng chơi chơi vậy thôi lại khơi gợi nơi tôi những liên tưởng này nọ: “Đồng quê lứa đã gặt rồi/ ai đem rũ rối tháng Mười vào rơm”; “Mơ màng trời ngủ trong ao/ tiếng con cuốc nhụt như dao không mài”…
Vậy là cái tên
Nguyễn Tân Quảng và những câu lục bát của ông đã găm vào trí nhớ của tôi lúc
nào không hay.
Ở xứ Việt
mình, lục bát là một đặc sản thi ca không đâu có. Xưa nay, nhiều cây bút nổi trôi với thể thơ
này, Nguyễn Du, Tản Đà, Nguyễn Bính, … tiếp nối là những Nguyễn Duy, Trần Đăng
Khoa, Lê Đình Cánh, Phạm Công Trứ, Đồng Đức Bốn, mỗi người tài tình một kiểu. Giờ
đây cũng có thể nối dài thêm vài ba cái tên trong đó có Nguyễn Tân Quảng.
Thơ
Nguyễn Tân Quảng đủ loại, nhưng chỉ với lục bát, ông mới ngẫu hứng biến hóa,
tung tảy, xảo nghệ… Thôi thì đành phải tìm, lẩy ra một số câu lục bát thú vị của
ông: “Tình mình chưa mảnh vắt vai/ cầm tay rét lộc rét đaì run run”; “Nắng
non áo lụa tuột khuy/ ngủ mê vạt cải hoa chi chít vàng”; “Em như trăng lặn
đáy ao/ để nguyên thì thấy động vào thì tan”; “Gió làm lẽ quạt mo cau/
đêm nằm nhớ vụng về nhau thở dài”; “Lòng mình ai gọi mà thưa/ Nỗi buồn
đem nén làm dưa ăn dần”; “Đường tình ngã bảy ngã ba/ chẳng ai cắm biển
chỉ ta lối nào”; “Cuộc tình tiểu thuyết nghìn trang/ người thì chương cuối
kẻ đang đoạn đầu”; “Nhập nhòe bóng lẫn vào đêm/ câu thơ mải nghĩ chiều
quên xuống dòng”; “Nhìn sâu vào cõi vô minh/ tiếng đàn muỗi đói tan
thành bóng đêm”; “Chỉ vì mía ngọt cầm dao/ Vô ý tay nọ chém vào tay kia”;
“Đàn bầu khóc phận một dây/ Đò Chờ thuở ấy đến nay còn chờ?”; “Anh
như ngọn gió vô hình/ em hương ổi chin mà thành mùa thu”; “Giếng làng
soi bóng trong veo/ tan trong gàu nước tôi theo em về”; “Ngắt thu chiến
lá Bồ đề/ làm con đò chở nhau về chiêm bao”; “Lên ba tình chửa biết bơi/
để đêm chết đuối trong cơi đựng trầu”; “Cả đời đói cái ngoài mâm/ tình
như hương lọt chẳng cầm được lên”; “Chúc nhau ly rượu Bách xà/ lùa bầy rắn
độc bò qua miệng mình”; “Bỗng
dung ngửa mặt kêu trời/ chỉ nghe núi vọng nhại lời mình kêu”; “Ở đây mà
cứ ở đâu/ dắt trâu lại để con trâu dắt mình”; “Nghe cư dân mạng khen
nhau/ như tờ bạc giả biết đâu mà lần”; “Bạn tôi đã hóa vô danh/ như con suối nhỏ
góp thành tên sông” vv…
Chịu khó nhặt nhạnh trong mớ lục bát của Nguyễn
Tân Quảng còn ối những câu lục bát tài hoa như thế. Ngẫm, những câu lục bát dù
nhắt ra từ một bài thơ hoàn chỉnh hay đơn thuần chỉ là một câu tác giả nặn ra lấy
ý chơi chữ, nhằm khơi gợi và có thể chưa hẳn đã hay, thì nó cũng khiến người đọc
phải nghĩ, rồi nhớ mà sinh buâng khuâng. Vậy là thành thôi.
Có một điều, Nguyễn Tân Quảng thành
danh với thơ lục bát, nhưng trước ông
chút ít đã có những tác giả định vị với thể thơ này được thiên hạ ghi ấy, ấy là
các nhà thơ Lê Đình Cánh, Đồng Đức Bốn và Phạm Công Trứ. Thế nên, mỗi khi bắt gặp
câu lục bát hay hay ngồ ngộ của Nguyễn Tân Quảng, tôi lại liên tưởng đến những
câu lục bát của mấy nhà thơ kia rồi lấy thơ họ ra soi rọi v ào lục bát Nguyễn
Tân Quảng xem có na ná hay bị ảnh hưởng gì từ họ không, hệt như Tôn Ngộ Không dùng
“kính chiếu yêu” phát hiện yêu quái vậy. Quả là, đã có lúc tôi cảm nhận,
câu lục bát này nọ của ông hao hao nhà nọ nhà kia. Nhưng đọc kỹ lại thấy không
phải vậy. Lê Đình Cánh hóm hỉnh, riễu mà chia sẻ; Phạm Công Trứ thì tự riễu
mình mà bóng gió người; còn Đồng Đức Bốn thì “xưng xưng mọc mọc” rồi làm mình
làm mẩy… Còn lục bát Nguyễn Tân Quảng cứ tung tẩy trước thỏa mình sau trúng trật
ra sao kê thiên hạ. Vậy là ông có chút riêng của mình đấy chứ?!
Chợt nhớ, Nguyễn Tân Quảng có cả một tập
thơ có tên “Lục bát làm thuyền” (2022) và xem đây như một sự khẳng định
ý niệm nghệ thuật thi ca của mình. Lẽ dĩ nhiên thơ lục bát của Nguyễn Tân Quảng
còn nằm rải rác ở 8 tập thơ khác của ông, trước và sau tập thơ này: “Mưa
không qua ngọ” |(2004), “Bóng quê” (2007), “Lá nhú chân chim”
(2009). “Buồn trong leo lẻo”(2014), “Viết rồi lại xóa”(2017), “Chiều
lọt kẽ tay” (2016), “Rơm vàng rối bước ngõ quê” (2020) và “Giếng sâu
múc chẳng cạn trời” (2024). Ở tập thơ nào của ông thì lục bát vẫn nổi trội
hơn.
Nhà thơ của những câu, những bài lục
bát tài hoa, của các ttập thơ đượm hồn
quê và nặng triết lý nhân sinh ấy, tuổi Mậu Tý, sinh năm 1948, quê Lục Nam, Bắc
Ninh. Ông nguyên là thợ điện, làm việc ở một công ty xây dựng thời bao cấp, rồi
nghỉ hưu làm nghề tự do. Yêu văn chương mà đến với thơ ca. Làm thơ đặng trải
lòng mình và nhờ đấy mà giao lưu, bắc cầu tới bạn hữu gần xa. Nguyễn Tân Quảng
là hội viên Hội Nhà văn Viêt Nam. Năm ông được kết nạp vào Hội, tôi nhớ, nhà
thơ Hữu Thỉnh khi ấy đang là Chủ tịch Hội, trong lời phát biểu của mình đã ca
ngợi hết lời thơ lục bát Nguyễn Tân Quảng. Tuy nhiên, như nhiều nhà thơ thiên về
lục bát khác, dù câu chữ tài tình và giàu sức gợi, thơ ông cũng mắc chứng chàng
màng, chủ yếu lấy câu chữ và sự ru rín để khỏa lấp ý tứ không rõ ràng, nên nhìn
chung, đọc thì thích đấy nhưng ngẫm nhiều khi thiếu sức nặng.
Không chỉ thi ca, Nguyễn Tân Quảng còn là một nghệ sĩ
tạo hình không kém tài hoa,… Nguyễn Tân Quảng đã hai lần được nhận Giải Sông
Thương (lần thứ ba và thứ tư) của Hôi văn học nghệ thuật tỉnh Bắc Giang
(cũ) và Giải thưởng của Liên hiệp c ác hội văn học nghệ thuật Việt Nam.
Tôi quen biết và giao du với Nguyễn
Tân Quảng là một caí duyên. Thoạt đầu, vô tình đọc được đôi câu lục bát của ông
vu vơ trên mạng xã hội. Thấy là lạ, thu thú, nên thi thoảng nhận xét. Nữa, lại
thấy chân dung nhà văn này nhà thơ nọ được ông phác họa khá ấn tượng. Nhẩm bụng,
ông già nhà quê ở mãi tận trấn Đồi Ngô, Lục Nam này tài hoa phết. Bỗng một
ngày, ông gửi cho tôi bức chân dung ông phác họa tôi. Tài thật. Vậy là tôi bị
Nguyễn Tân Quảng chinh phục. Bản tinh tôi cẩn trọng và không mấy quảng giao, thế
mà ông khiến tôi mở lòng. Từ đó, tôi và ông hay chuyện văn chương thơ phú. Cũng
cần phải nói đôi chút về tranh tượng của ông. Giờ thì Nguyễn Tân Quảng là tác
giả của hơn hai trăm tranh và tượng chân dung mà chủ yếu là các văn nghệ sĩ.
Ông không phải là dân họa chuyên nghiệp qua học hành đào tạo trường lớp. Là người
có khiếu hội họa, làm tranh tượng nghiệp dư, yêu thich thì chơi thôi. Tranh
chân dung của ông chủ yếu vẽ qua ảnh có sẵn mà phác họa thành chân dung. Tuy
nhiên, ông không làm cái việc của thợ truyền thần là vẽ lại tỉ mỉ giống hệt ảnh,
mà qua ảnh để bắt lấy thần thái rồi vẽ. Thế nên, nhân vật được Nguyễn Tân Quảng
họa chân dung, ấn tượng và sinh động hơn ảnh thật. Ấy là cái tài của Nguyễn Tân
Quảng. Cũng vậy, tượng chân dung của ông bằng chất liệu tổng hợp, đá và gỗ, góc
cạnh, bắt mặt và ẩn chứa hồn cốt nhân vật. Hiên ông có một vườn tranh tượn tại
tư gia, có bức được lưu giữ ở Bảo tàng văn học Việt Nam, một số
thì tặng cho gia đình các văn nghệ sĩ và bạn bè mà ông khắc họa họ. Nguyễn Tân
Quảng còn bộc lộ tài hình họa qua việc
thiết kế bìa sách, cho mình và cho bè bạn mà ông quý mến.
Một ngày đầu thu năm 2024, Nguyễn Tân Quảng cùng hai
nhà thơ của vùng đất Bắc Giang là Đinh Tiến Hải và Đặng Bá Khanh ào vào Phòng
biên tập tạp chí Nhà văn & cuộc sống. Ông mang theo hai bức chân
dung chúng tôi trong bộ chân dung các văn nghệ sĩ Việt Nam do ông phác họa, một
tặng nhà thơ Trần Đăng Khoa và một tặng tôi. Sau lần ấy, tôi và ông hay alo
chuyện thơ phú với nhau. Cuốn sách tiểu luận và chân dung văn học của tôi xuất
bản năm 2025 – “Gian truân nghề báo nghiệp văn” do ông thiết kế
bìa. Đẹp và trang trọng.
Tôi tò mò thắc mắc về tài hội hoa tạo hình của ông. Chẳng
có gì bí mật cả. Thì ra, ngày nhỏ, do có chút năng khiếu nên cậu bé Quảng được
mấy nghệ nhân thu nạp cho theo giúp việc làm tượng Phật các chùa quanh vùng. Óc
quan sát, thẩm mỹ hình họa và tay nghề từ đó mà ra.
Hiện tại, Nguyễn Tân Quàng luôn bận rộn. Tuy sức khỏe
trước ngưỡng cửa tám mươi xuân đôi lúc trục trặc, nhưng khi khỏe lại là ông lao
vào việc, các dự định còn dang dở. Vườn tranh tượng cần hoàn thiện. Thêm nữa,
những câu thơ luôn váng vất trong đầu. Ông dự định trong năm 2026, xuất bản tập
thơ thứ 10, có tên “Liên khúc đêm” dành tặng cho những người hay
mất ngủ. Hãy chờ xem Nguyễn Tân Quảng sẽ tiếp tục làm xiếc thế nào cùng mớ lục
bát của ông?
Nguyễn Tân Quảng đã từng buông một câu lục bát, ngao
ngán thay cái kiếp thơ phú “thương vay khóc mướn” nhưng đầy tự hào, tự mãn mà
không phải người đời, ai muốn cũng được “Buồn cho cái kiếp làm thơ/ hương
phai vị nhạt còn trơ bã người”…
Thôi thì cứ chờ đấy, khi mà con người Nguyễn Tân Quảng
vẫn còn nhiều ham hố đeo đuổi cái kiếp nghệ sĩ thơ phú, tranh tượng dang dở của
mình. Trong khi chờ xem “trơ bã người” của Nguyễn Tân Quảng ra sao thì
chúng ta vẫn được thưởng thức những sáng tạo của ông lúc còn chưa đến thì “hương
phai vị nhạt”?!...
Nhận xét
Đăng nhận xét